شایعۀ که پس از یک سده حیات فرومی ریزد

"معاهدۀ دیورند صد ساله بود" شایعۀ موفقیست که سالیان درازی را بر زبان ها رقصیده است. اما ظاهرا قرائن و احوال کواکب حکایت آن دارد که ستارۀ بخت آن عجوزه ای دروغین رو به افول است، و دیری نخواهد پایید که مردم آن شایعه شیرین را تلخ وترشیده خواهند یافت و آن تزویر را همچون تفاله ای نصوار، در گوشه ای تف خواهند نمود. باری، در عصری که "ربع مسکون" خالی از آزادی و دانش و انترنت بود، و هر جماعتی در پشت دیوار یک زبان می زیستند و دانش همنشین ظلم بود، مردم باشایعه زندگی می کردند. چه، شایعه" صد سالگی معاهدهء دیورند" میراثی از آن روزگار است. وعجبا،  که تا هنوزشعله های همان شایعه است که جمجه های خالیی پچیده بر لنگی های بزرگِ سران قبایل وفرماندهان مجاهدین در مجلس را مشتعل می سازد تا فریاد بزنند که" مرز واقعی دریای سند است!" وبه طبع آن، این فریاد از زبان معقول ترین وزیران دولت تکرار می شود. مسلم است که همسایه خواب نیست و او در جواب هر جملۀ آن فریاد  ده "مومن بمب پوش" را به استقبال آن احساسات می فرستد تا سرکهای کابل و قندهار را با خون رنگین بسازند. بهرحال، اگر در سی سال گذشته فرمان اکثر نا امنی ها و کشتار ها از آنسوی دیورند صادر شده است. و مقصد پنهان اغلب آن دسایس و توطئه ها موضوع دیورند بوده است، آیا منطقی نیست تا عبرتی از آن ادعاهای نا سنجیده و احساسات پر هزینه بگیریم؟ وچرا شهامت را نداشته باشیم تا به خیالات خام واحساسات بد فرجام گذشته خویش شک نماییم؟ وچرا نپذیرم که خط دیورند صد ساله نه، وبلکه دایمی بوده است وقتی اسناد آن می گوید:

1. رحیم الله یوسف زی خبرنگار و نویسندۀ بیتاب پشتون تبارکه عمری را به عشق مردمش قلم زده وتا حدی ازحرمت قومی برخوردار است که ملا عمر حاضر می شود تا با او مصاحبه نماید.(رحیم الله یوسفزی تنها خبرنگاریست که با ملا عمر مصاحبه نموده) پس از پیچ و تاب موضوع و  ذکر ادعای نا مستند حسن کاکر در مقابل ادعای مستند پژوهشگر پاکستانی می نویسد: "دراینجا همچنین اختلاف است که آیا معاهده دیورند به پایان رسیده است ویا تاهنوز نافذ است. برخی از پژوهشگران افغان به رهبری داکتر حسن کاکر باوردارند که با تکمیل صد سال آن به پایان رسیده است .اما اغلب پژوهشگران پاکستانی به شمول داکتر عزمت حیات و فدا یونس به این عقیده هستند که محدویت زمانی در شروط توافق به روی  خط دیورند  بین حکومت بریتانیا، که هند تقسیم نشده را اداره می نمود، وحکومت افغانستان نبوده است.                                                                                                                

داکترعزمت حیات، که نویسندهء کتابی درباره خط دیورند ومدیر" مرکز مطالعات منطقوی"(روسیه،چین وآسیای مرکزی) در دانشگاه پیشاور است، به "دنیوز" گفت  که توافق به روی دیورند برای مدت صد سال نبوده، آنگونه که از جانب برخی از پژوهشگران ادعا گردیده است. اواستدلال نموده [گفت]:" من برای کتابم در" کتابخانه دفترهند" در لندن وسایر آرشیف های موجود در پاکستان تحقیق نموده ام. درهیچ جایی ذکرنشده که معاهده دیورند برای صدسال بوده است." او [داکترعزمت حیات] ادعانمود که وزارت خارجه افغانستان مدرکی که نظریه  انقضای معاهده  پس ازصدسال را تایید کند دردست ندارد." 1

2. دنیال لک تحلیلگر بی بی سی درامور جنوب آسیا وافغانستان و نویسنده مطالب بلندی در مورد خط دیورند که هیچ وابستگی محیطی و قومی به پاکستان و افغانستان ندارد وتحلیل های او کاملا بیطرفانه و تحقیقی است می گوید: "علاوه برلجاجت قبیله ای، افغانستان خودنیزهرگز خط دیورندرا به عنوان مرز به رسمیت نشناخته است، باوجودآنکه امیرعبدالرحمان خان در[سال]1893به آن موافقت نمود. افغانها باوردارند که معاهدهء که امیر با سر مورتیمر دیورند امضا نمود فقط برای صد سال قانونی بود وحالا وجودندارد. البته، حتا یک مطالعه سرسری سند هم نشان میدهد که قضیه ازاین قرار نیست."۲

3. متن معاهدهء دیورند جدیدا در وبسایت های زیادی و از جمله دو سه وبسایت افغانی نیز منتشر گردیده است. وعجبا، که بر خلاف ادعای آندسته ای که پس از گذشت یک قرن می خواهند قبای خیرخواهی برقامت فروریخته ای امیر بپوشانند و کلام عدم رضایت بر دهان او بگذارند، در هفت بند کامل معاهدهء دیورند هیچ عبارتی دالِ بر محدودیت زمانی نیامده است و دو بند آخر آن به شکل اصرار آمیزی از قناعت و رضایت امیر عبدالرحمان خان  سخن گفته است. در دعاوی حقوقی هیچ مدرکی بالاتر از متن یک سند نیست. وقتی متن معاهدهء دیورند به صراحت و شفافیت کامل از دایمی بودن آن سخن می گوید پس چه دلیل بر رد آن وجود دارد.

بند هفتم معاهدهء دیورند واقیت دردناکی دیگری رانیز افشا می کند و آن فروش خاکهای آنسوی دیورند است: "7. برای قانع بودن کامل ازحسن نیت ایشان(امیرعبدالرحمان خان) به دولت بریتانیا، و آرزوی دیدن افغانستان مستقل و قدرتمند، دولت هند به مقام ایشان برای خرید ووارد نمودن تجهیزات جنگی اعتراض نخواهد نمود، وآنها خود دراین مورد به اوکمکهایی عطا خواهند نمود.  بعلاوه، دولت بریتانیا برای نشان دادن احساس به روحیه دوستانه ای که مقام عالی امیربا آن وارد این معامله شده است،  متعهد می شود که سالانه مبلغ شش لک روپیه به اعانه ای دوازده لک که حالا به ایشان عطا می شود  افزایش دهد." ۳

4. تاج التواریخ کتابیست حاوی خاطرات امیر عبدالرحمان خان که به قلم منشی او_ سلطان محمد به نگارش آمده است. امیرعبدالرحمان خان درهیچ جای از این کتاب هیچ اشاره ای به صد سالگی معاهدهء دیورند ننموده است وبلکه با لحن رضایت آمیزی به بازگویی معاهدهء دیورند پرداخته می گوید: "من ادعای خود در باب استانسیه راه آهن چمن نو وچغایی و باقی وزیرستان وبلند خیل وکرم وافریدی وباجور وسوات ونبیتر و دیر وچیلاس وچترال را ترک نمودم هردو طغرا قرارداد نامه را در باب سرحدات که معین شده بود خودم واجزای سفارت مهروامضا نمودیم ودر قرارداد نامه مذکور نیز ذکر شده بود چون دولت افغانستان به طوری دوستی ادعاهای خود درباب بعضی از ولایات چنانکه قبلامذکور شده است قطع نموده لهذا به عوض این همراهی وجه اعانه که سالی دوازده لک روپیه دولت هندستان تا به حال می پرداخت بعد از این سالی هجده لک روپیه خواهد بود.(تاج التواریخ ص412)

امیر کمی بعدتر در صفحهء چهارصد وبیست وسوم تاج التواریخ اشاره ای به معاهدهء دیورند نموده استدعایی می نمایید که کام آن جمعی که در ژست های تحقیقی دروغهای قومی می بافند، اندکی تلخ می شود. امیرمی فرماید: "امنیت واتفاق بین این دو دولت[هند بریتانیوی-افغانستان] برقرار گردید. از خداوند مسئلت می نمایم که این امنیت وموافقت تا ابد مستدام باشد."(پندنامه دین ودولت ص423)۴

5. اِنسایکلوپدیا و ویکی پدیا دو دایرة المعارف بزرگ آنلاین ومنابعی معتبری اند که تا هنوز جوایززیادی ازانستیتیوت های اکادمیک و رسانه های شهیر مغرب زمین دریافت نموده اند. اِنسایکلوپدیا و ویکی پدیا متفقا در مورد معاهدهء دیورند می نویسند: " باوجود شایعه فراگیردر انترنت، برعکس، اسناد وسخنگویان وزارت خارجه ایالات متحده امریکا و" دفترخارجی ممالک مشترک المنافع بریتانیا" اخیرا تایید نموده اند که خط دیورند، مانند تمام مرزهای واقعی بین المللی تاریخ انقضا ندارد، ونه چنان تذکری در هیچ یکی از اسناد خط دیورند وجوددارد."۵

6. هفته نامه اکونومیست مجله صاحب نامی که در چهارده کشور جهان بطورهمزمان پخش ونشر می شود جمله ای را ازبان مقامات رسمی افغانستان نقل قول می نماید که تا حد زیادی ماهیت پنهان کارانه ای حکومت فعلی افغانستان را برملا می سازد. برهمه پیداست که اغلب حکومات ونظامات سه سده ای گذشتهء افغانستان با مش خشونت وخوف و خاد و خفیه کاری حکومت نموده اند. اما، ظاهرا اینگونه به نظر می آید که حکومت جدید افغانستان_که گفته می شود پینه های بهم دوخته ای ازتمام حکومت های گذشته است، تاهنوزعادت قدیم خفیه کاری را حفظ نموده است. وزیران افغانستان در حالیکه درصحن پارلمان شعار "مرزواقعی دریای سند!" را مغازله می نمایند، چون به خلوت می روند کلام دیگرمی گویند. اکونومیست در شماره منتشره بیست و دوم جولای 2006 می نویسد: "یک باورِ تقریبا عمومی در افغانستان پافشاری بر آن دارد که معاهده اصلی دیورند تنها برای 100سال قانونی بوده است. اما چنین عبارتی در سند وجود ندارد ومقامات افغان[درگفتگوهای] محرمانه می پذیرند که هر استیناف ی به قوانین بین المللی در باره این موضوع شکست می خورد."6

پرسش آنستکه چرا مقامات افغان شهامت آنرا ندارند تا صادقانه همین موضوع را بامردم در میان بگذارند. مبادا آنان احاد یک ملت را نادان و کوچکتر از یک خبرنگارخارجی می داند؟

بهرحال، اسناد ومدارک ملی وبین الملی که در بالا آمد نشان می دهد که با تاسف معاهدهء دیورند صد ساله نبوده وبلکه دایمی می باشد. وحال شاید زمان آن فرا رسیده باشد که مقامات رسمی افغانستان وآنانیکه در ژست های مورخانه و منورانه رویا های غیرعملی و تبارپرستانه را ترویج می نمایند دست ازگندم نمایی و جو فروشی بردارند و بیشتر ازاین موجب تحریک و کشتار شهروندان بیگناه افغانستان ومخصوصا ساکنان دو طرف خط دیورند نگردند.

 جعفررضایی

۴. فراز های بالا از تاج التواریخ(تاریخ طبع ۱۳۷۵) نقل شده اند.   

۵. انسایکلوپدیا و ویکی پدیا وانسر دات کام

۶. اکونومیست